Hac Umre

Mescid-i Nemire
Arafat'ta vakfe öncesi öğle ve ikindi namazlannın cemedilerek kılındığı büyük mescid.

Nemire, Arafat'ın batı tarafında küçük bir dağın adıdır. Veda haccı sırasında Hz.Peygamber için burada kıldan bir çadır kurulmuştu. Yine burada Harem sınırının bittiği yerde Urene vadisinde düz bir alanda Resül-i Ekrem Veda hutbesini okumuşve öğle ile ikindi namazını cem'-i takdimle kılarak vakfe mahalline geçmişti (Müslim, "Hac", 147). Resülullah'ın namaz kılıp hutbe okuduğu bu mekanda sonradan bir mescid yapılmıştır. Mescid kaynaklarda daha çok Mescid-i Arafe ve Mescid-i İbrahim olarak geçer. Buraya vadinin adına izafetle Mescid-i Urene, Arafat'a izafetle Arafat Musallası da denilmiştir. Ancak Hz. Peygamber'in çadırının kurulduğu tepeciğe nisbetle Mescid-i Nemire diye meşhur olmuştur. Mescidin Arafat dahilinde bulunduğuna ve kıble duvarının tam Urene vadisine sınır olduğuna dair bazı alimlerin görüşünü aktaran ibn Abdülber (el-Temhid, XXiV, 419). mescid mahallinin Urene vadisine dahil olduğunu ve burada vakfe yapılamayacağını belirtir (a.g.e., XIII, 158). Bugünkü mescidin ise yalnız batı ve kuzeyindeki bir bölümü Arafat sınırı dışında kalmaktadır.

Resül-i Ekrem'in insanlara hitap etmesi için Urene'de küçük taşlardan bir minber yapılmıştı. Sel suları zamanla bu minberi yıkınca Abdullah b. Zübeyr, Mekke hakimiyeti sırasında buraya hurma kütüğünden yeni bir minber koydurdu. Burası, vakfe için gelen müslümanların öğle ve ikindi namazlarını cemederek kılmak üzere toplandıkları, etrafı duvarsız ve üstü açık düz bir alan iken Emeviler döneminde etrafı duvarla çevrildi. Mescidin ölçüleriyle ilgili olarak III. (IX.) yüzyılın ortalarında vefat eden Ezraki ile (Ahbaru Mekke, 1, 412-413) ondan çeyrek asır sonra vefat eden Fakihi’nin (Ahbaru Mekke, V, 5) verdiği rakamlar arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Fakihi’nin verdiği 313 x 340 zira şeklindeki ebat (yaklaşık 150 x 163 m.), XX. yüzyılın başında hac emirliği yapan ibrahim Rifat Paşa'nın 90 x 80 m. olarak verdiği ebattan çok daha geniştir. Önceleri mescidin etrafı üzerinde burçlar bulunan duvarlarla çevriliydi. Mescidin mihrabının önüne arkadaki cemaatin imamı görebilmesi için 1 m. kadar yükseklikte bir seki yapılmıştı; imam onun üzerinde durarak namaz kıldırırdı.

Mescid-i Nemire

Mescid, Zengiler Devleti vezirlerinden Cemaleddin el-İsfahani (ö. 559/1164) tarafından genişletildi. 843'te ( 1439) Memlük Sultanı el-Melikü'z-Zahir Çakmak'ın emriyle harap olan yerleri onarıldı. IX. (XV.) yüzyıla kadar bu şekilde gelen mescidin 884'te ( 1479) Sultan Kayıtbay tarafından kıble duvarına paralel iki revak yapıldı. Osmanlı döneminde Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman ve I. Ahmed zamanında Haremeyn'de gerçekleştirilen imarlar sırasında burada da gerekli çalışmalar yapıldı. Mescid 1072' de ( 166162) IV. Mehmed tarafından onarılarak yenilendi. Evliya Çelebi, 1672'de hac seyahati sırasında gördüğü mescidin Arafat sahrasının güneyinde dört köşe, kale gibi bir cami olduğunu ve etrafının 608 adım tuttuğunu söyler. Onun anlattığına göre meseidin kıbleye bakan üç kapısı olup minaresi yoktur. Mihrap tarafında on dört kubbe yer alır. İçi saat kumu gibi ince kumla döşeli olup halı ve avizesi mevcut değildir. Mihrapla minber arasında mermer bir kitabe üzerinde Sultan Ahmed'in emriyle 1020'de (1611) tamir edildiği yazılıdır (Seyahatname, iX, 699-700).

İbrahim Rifat Paşa'nın verdiği bilgilere göre mescidin etrafı revaklarla çevrilidir. Bundan Kayıtbay'dan sonra mescidin ön dışında kalan diğer duvarlarına da birer sıra revak yapıldığı anlaşılmaktadır. Mescidin 3 m. yükseklikte, 1,5 m. eninde, 1 m. kadar derinliğe sahip nişi olan bir mihrabı, on basamaklı 2,5 m. yükseklikte bir minberi vardır. Buranın suyu hac zamanı Aynizübeyde'den temin edilmektedir.

Suudi hükümeti Haremeyn'deki diğer mescidler gibi Mescid-i Nemire'yi de yıkarak iki defa yenilemiştir. ilk mescidin batıdan doğuya uzunluğu 150, genişliği 120 m. iken (18.000 m2) daha sonra artan hacı sayısı göz önüne alınıp 340 x 240 m. olarak genişletilmiştir. Son şeklinde iki ana yapıdan oluşan mescidin mihrabının bulunduğu ön duvar kademeli olarak genişler. Mihrabın olduğu ön kademenin iki yanında birer minare yer alır. Ön tarafta ikinci kademe üzerinde ortadaki diğerlerine göre biraz daha büyük üç dik kubbe bir simetri oluşturur. Kubbe kasnaklarında sekizer pencere yer almaktadır. Genelde geniş düz bir alan oluşturan mescid tavanına ön bölmede dikdörtgen şeklinde basık ehram çatılı, etrafı pencerelerle çevrili yirmi havalandırma yerleştirilmiştir. Mescidin 120 m. enindeki arka bölümü ise çift kat olarak planlanmış olup böylece mescide 28.800 m2'lik bir alan kazandırılmıştı. Bu sebeple ön bölüme göre daha yüksektir. Buranın genelde düz olan tavanı üzerine basık sekizgen piramit çatılı üç büyük havalandırma yerleştirilmiştir. Mescidin önde iki, ön bölümün arka köşelerinde birer ve arka bölümde mescidin ana girişinin iki tarafında birer olmak üzere 60 m. yükseklikte toplam altı zarif minaresi vardır. Minareler aynı tipte olup ikişer şerefelidir. Mescid ışığını yanlarda ve üstte bulunan çok sayıda pencereden almaktadır. Ana giriş dışında ön bölümün iki tarafında ikişerden dört büyük, 60 küçük olmak üzere toplam 64 kapı bulunmaktadır. Yaklaşık 300.000 kişinin aynı anda namaz kılabileceği Mescid-i Nemire'nin yanlarına çok sayıda tuvalet ve abdest alma yeri yapılmıştır.

DURSUN ALI ŞEKER, T.Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, S.290-291

 

 
< Önceki   Sonraki >
Ömer Termal Kaplıcaları Rezervasyonu için 0222 22093 85 telefonu arayabilirsiniz.
- Ümre hakkında öğrenmek istediklerinizi Hac ve Umre Rehberi sayfalarımızda bulabilirsiniz.
- Hac ve Umre yolculuğunuz öncesinde Say nasıl yapılır? Safa ve Merve tepesi nerededir?  gibi sorularınıza cevap bulabilirsiniz.
- Umre ve Hacda  Ziyaret edilen Yerler hakkında bilgi alabilir ve hacdaki ziyaret yerleri fotoğrafları nı  görebilirsiniz.